Gevelreiniging
Wat is vervuiling?
Komt het van buitenaf of zijn het stoffen vanuit het materiaal zelf, of combinaties van beide, externe en interne invloeden.
Is vervuiling schadelijk of niet?
Is reiniging nodig of schadelijk?
Is reiniging nodig i.v.m. verdere behandeling?
Is vervuiling mooi of lelijk?
Activeert reiniging verdere schade of wordt het juist gestopt?
Bovenstaande maakt nog eens duidelijk dat gevelreiniging meer is dan alleen maar “vuil” weghalen.
In heel veel gevallen gaat het bij gevelreiniging om het terugbrengen naar het oorspronkelijke uiterlijk, mits verantwoord en voldoet het resultaat wel aan het verwachtingspatroon van de opdrachtgever.
Alvorens men dus tot het werkelijke reinigen c.q. het verwijderen van dat wat men wil overgaat, is inventarisatie en onderzoek noodzakelijk en mogelijkerwijs hierbij een behandeling laten meespelen, hoe nadien de vervuiling te minimaliseren en/of het reinigen te vergemakkelijken.
Ook de architect kan hierin een belangrijke rol spelen als we kijken naar de detaillering c.q. bepaalde details van een gebouw en dus ook de gevel.
Ook moet men onderscheidt maken tussen verwering van het oppervlak en vervuiling.
Heel veel verweringsvormen zien er uit als vervuiling. Gevels staan bloot aan drie mechanismen welke verantwoordelijk zijn voor de verwering, aantasting en/of vervuiling.
Chemische corrosie, aantasting
Fysische of mechanische corrosie of aantasting
Biologische corrosie of aantasting
Bij alle drie genoemde aantastingsvormen is vocht/water de katalysator.
Bij vervuiling spreekt men van aanslag zoals stofdeeltjes uit de atmosfeer c.q. luchtvervuiling. Hoe meer luchtverontreiniging, des te groter de vervuiling.
Hierbij kan men onderscheidt maken tussen 2 groepen, 1.vuil door natuurlijke activiteiten, natuurlijk of biologisch vuil en 2. vervuiling door industriële bedrijvigheid, verkeer en wonen.
Al deze vormen van vervuiling zijn schadelijk.
Vervuiling is geen bescherming.
Over de schademechanismen die geactiveerd worden bij korstvorming door vervuiling heeft Dr. Kunzel jarengeleden al eens verslag gedaan.
Het verwijderen van de vervuiling c.q. het reinigen van de gevels is een belangrijke voorwaarde om het schadeverloop te doorbreken en verantwoorde, goed functionerende renovatie-, reparatie- en beschermingsmaatregelen te kunnen nemen.
Inventarisatie
Soort van ondergrond, Kwaliteit van ondergrond.
Wat is de vervuiling, wat wil ik verwijderen.
Kent men beide, dan zal men aan de hand van proeven vast kunnen stellen hoe de oppervlaktevervuiling het best verwijderd kan worden, waarbij het doel moet zijn een optimaal resultaat behalen, dit moet van tevoren zijn afgesproken, waarbij de behandelde ondergrond niet wordt beschadigd of aangetast en waarbij ook geen andere schademechanismen worden geactiveerd.
Verwering
Verwering ontstaat doordat het materiaal waaruit de gevel is opgebouwd reageert met stoffen uit de atmosfeer, zowel de gassen, droge stof en natte neerslag of combinaties hiervan, zoals gipskorsten.
Gips is een reactieproduct uit kalkhoudende bindmiddelen met gassen uit de atmosfeer zoals SO2 en SO3 welke in regenwater, zure regen, opgelost zijn.
In combinatie met in water oplosbare, vetachtige en roetbestanddelen wordt gips een hardnekkige korst.
Vervuiling
Mengsels van delen uit de atmosfeer zoals stof, roet, vet, olie, rubber, micro-organismen zoals schimmels, algen en mossen. Hierbij behoren ook de schadevormen c.q. aantasting van de steenachtige ondergronden door de bepaalde bacteriën welke bij de stofwisseling producten vormen waaruit sulfaten en/of nitraten ontstaan.
Uitbloeiingen, uitlogingen
Zij bestaan min of meer uit concentraties van wateroplosbare anorganische en met name bouwschadelijke zouten. Deze ontstaan in het bouwmateriaal zelf maar worden ook door opname van schadelijke stoffen uit de atmosfeer, zure regen, alsook ondeskundige reinigingsmethodes geactiveerd en getransporteerd, beginnen daar reacties aan te gaan en worden zichtbaar na droging ter plaatse van de verdampingsgrens, meestal aan het oppervlak.
Uitlogingen zijn in de regel niet gebonden kalkbestanddelen uit de ondergrond welke zich als gevolg van verschillende vochttransportmechanismen aan het oppervlak afzetten en kunnen carbonatiseren tot onoplosbare kalkafzettingen.
Micro-organismen
Op vochtige ondergronden ontwikkelen zich algen, mossen en schimmels. Deze begroeiingen houden het vocht vast als een spons en verhinderen droging van de ondergrond. Dit leidt altijd tot energieverlies.
Bij dit soort schadevormen hoort ook aantasting van de steen door bepaalde bacteriën, welke bij de stofwisseling producten vormen waaruit sulfaten en/of nitraten ontstaan. Deze stoffen zijn o.a. verantwoordelijk voor aantasting van wandschilderingen en pleisterlagen.
Graffiti, gevelbekladding en beschilderingen aangebracht met verf, o.a. spuitbussen verf, viltstiften. Dit soort van kunstvormen, aangebracht op minerale ondergronden, zijn moeilijk te verwijderen. Deze dienen indien mogelijk preventief te lijf te worden gegaan. Voor alle eerder genoemde vormen van gevelvervuiling, verwering, zijn technieken om deze te verwijderen zonder dat de ondergrond wordt beschadigd of aangetast.
Nat reinigen, koud, warm, hete stoom
Drukloos of onder hoge druk
Nevelstralen, een techniek waarbij straalmiddel, water en druk afzonderlijk kunnen worden aangepast aan de soort van vervuiling c.q. het te verwijderen materiaal alsmede de ondergrond.
Droog reinigen, o.a. borstelen
Stralen met verschillende granulaten
Warmte, hitte, föhnen
IJsstralen, stikstof, bevriezen
Chemisch met zure logen, organische oplosmiddelen of zepen, detergenten.
Laser
Technieken waarbij praktisch altijd schade kan ontstaan zijn o.a. schuren, droog stralen, staalborstel, boucharderen, frezen of bikken.
De reinigingsmethode c.q. de techniek moet er op gericht zijn dat de vervuiling of het te verweren materiaal alleen verwijderd wordt.
Gebruikt men chemicaliën dan moet de samenstelling hiervan dusdanig zijn dat er praktisch geen chemicaliën in de ondergrond worden opgenomen.
Dat betekent in principe chemicaliën in pastavorm.
De reinigingspasta’s zijn bovendien in staat om het vuil los te weken met een minimum gebruik aan water. Dit kunnen zowel logen als zuren zijn.
Regelgeving
Regels en normen kunnen verschillen per gemeente.Als handleiding wordt vaak gebruik gemaakt van het rapport “Bedrijfstakgewijze aanpak in het kader van de milieuwetgeving, deel 2 Gevelreinigers” een uitgave van de Milieudienst, Weesperplein 4, 1018 X AMSTERDAM.